Czy bostonka może zagrażać zdrowiu kobiety w ciąży?

Co to jest bostonka i jakie są jej objawy?

Bostonka, znana także jako choroba dłoni, stóp i jamy ustnej (ang. Hand, Foot and Mouth Disease, HFMD), to wirusowa infekcja zazwyczaj wywoływana przez wirusy z rodziny enterowirusów, najczęściej przez Coxsackie A16 lub enterowirus 71. Zwykle choroba dotyka dzieci poniżej 10. roku życia, jednak coraz częściej notuje się przypadki również u dorosłych, w tym u kobiet w ciąży.

Charakterystyczne objawy bostonki to:

• wysypka w postaci czerwonych plamek i pęcherzyków na dłoniach, stopach oraz w jamie ustnej,
• gorączka, zazwyczaj umiarkowana (38–39°C),
• ból gardła, trudności z przełykaniem,
• osłabienie, brak apetytu,
• u dzieci – rozdrażnienie i płaczliwość.

Choroba ta ma zwykle łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 7–10 dni, ale czy to oznacza, że dla kobiet w ciąży nie stanowi zagrożenia?

Czy bostonka jest groźna dla kobiet w ciąży?

Dla większości dorosłych bostonka przebiega łagodnie, jednak okres ciąży jest szczególny i każda infekcja może wiązać się z dodatkowymi zagrożeniami – zarówno dla matki, jak i rozwijającego się płodu. Kobiety w ciąży są bardziej narażone na powikłania związane z chorobami zakaźnymi, dlatego warto szczegółowo przyjrzeć się możliwym skutkom zakażenia bostonką w tym okresie.

W większości przypadków przemijające osłabienie i niewielka gorączka nie powinny znacząco wpłynąć na ciążę. Jednak istnieją potwierdzone doniesienia (choć bardzo rzadkie) świadczące o możliwym wpływie ciężkiego przebiegu infekcji enterowirusowej na:

• poronienie w pierwszym trymestrze,
• wcześniejsze rozpoczęcie porodu,
• wewnątrzmaciczne zakażenie noworodka,
• niemowlęcą postać bostonki, przeniesioną bezpośrednio z matki.

W sytuacji, gdy kobieta w ciąży zachoruje na bostonkę tuż przed porodem, istnieje ryzyko zakażenia noworodka w trakcie porodu lub bezpośrednio po nim, co może prowadzić do poważnych komplikacji w pierwszych dniach życia dziecka.

Jak można się zarazić bostonką?

Bostonka przenosi się drogą kropelkową (np. przez kaszel, kichanie), poprzez kontakt z wydzieliną z pęcherzyków, śliną osoby chorej, ale również przez kontakt z zakażonymi przedmiotami – jak ręczniki, zabawki czy klamki.

Szczególnie wysokie ryzyko transmisji występuje w żłobkach, przedszkolach czy szkołach. Jeśli kobieta w ciąży ma dziecko w wieku przedszkolnym, warto zachować szczególną ostrożność w przypadku wystąpienia ogniska bostonki w placówce.

Jakie są zalecenia dla kobiet w ciąży w przypadku kontaktu z bostonką?

Jeśli kobieta ciężarna miała kontakt z osobą chorą na bostonkę (szczególnie ze swoim dzieckiem), należy bacznie obserwować organizm. Pojawienie się objawów takich jak gorączka, ból gardła, osłabienie czy wysypka, powinno skłonić do niezwłocznej konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę.

W przypadku infekcji najważniejsze działania to:

• nawadnianie organizmu,
• odpoczynek i unikanie stresu,
• unikanie leków przeciwwirusowych bez zaleceń lekarskich,
• kontrola gorączki – preferowane paracetamol (zgodnie z dawkowaniem),
• unikanie kontaktu z innymi dziećmi i osobami zakażonymi.

Lekarz może również zlecić badania dodatkowe w celu sprawdzenia stanu zdrowia płodu, zwłaszcza jeśli bostonka wystąpiła w zaawansowanym stadium ciąży.

Jak chronić się przed zakażeniem bostonką w ciąży?

Nie istnieje szczepionka przeciwko bostonce, dlatego najlepszym sposobem na ochronę przed zakażeniem, szczególnie w ciąży, jest profilaktyka. Najważniejsze zasady to:

• częste i dokładne mycie rąk – szczególnie po powrocie do domu, po kontakcie z dziećmi, po użyciu toalety,
• unikać dzielenia się jedzeniem, naczyniami czy ręcznikami z dziećmi oraz osobami z objawami infekcji,
• czyszczenie i dezynfekcja powierzchni w domu i w otoczeniu,
• unikanie dużych skupisk ludzi w okresie zwiększonej zachorowalności (wiosna, lato, wczesna jesień),
• monitorowanie zdrowia dzieci – nawet jeśli objawy są łagodne, powinny pozostać w domu do całkowitego wyzdrowienia.

Czy bostonka może wpłynąć na rozwój dziecka w łonie matki?

W większości przypadków infekcja bostonką nie wpływa negatywnie na rozwój płodu. Niemniej jednak w czasie pierwszego trymestru, kiedy zachodzi proces organogenezy, każda infekcja wirusowa może zwiększyć ryzyko nieprawidłowości. Dlatego tak ważne jest monitorowanie zdrowia i zapewnienie odpowiedniej diagnostyki pod okiem ginekologa.

Potwierdzone przypadki poważniejszych komplikacji u płodu wynikających bezpośrednio z infekcji enterowirusowej matki należą do rzadkości. Jednak ich wystąpienie jest możliwe, szczególnie przy wirusie EV71, który może prowadzić do zapalenia mózgu i serca u noworodków, gdy zostaną zakażone w okresie okołoporodowym.

Bostonka u noworodka – czy można zarazić dziecko po porodzie?

Tak, szczególnie niebezpieczna jest sytuacja, gdy kobieta zachoruje na bostonkę w ostatnich tygodniach ciąży. Noworodki nie mają jeszcze w pełni rozwiniętego układu odpornościowego, przez co infekcja enterowirusowa może przebiegać u nich znacznie ciężej. Objawy u noworodków mogą obejmować:

• wysoką gorączkę,
• senność, wiotkość, brak łaknienia,
• szarą lub bladą skórę,
• opóźnioną reakcję na bodźce,
• drgawki lub zaburzenia oddychania (w rzadkich przypadkach).

Z tego względu, jeśli zauważymy pierwsze oznaki infekcji u niemowlęcia, natychmiastowa konsultacja z lekarzem pediatrą jest konieczna.